Kerangka BinaPavo: Empat Tiang Tadbir Urus Keluarga

Sebelum ini, kita membina kerangka untuk berfikir tentang Family Office menerusi Kerangka FON. Kini kita beralih kepada sebuah kerangka lain, iaitu Model Empat Tiang BinaPavo, kerangka perkhidmatan yang dibangunkan oleh Dr. Leilanie Mohd Nor dan Dr. Mohar Yusof khusus untuk keluarga perniagaan di Malaysia. Model ini berpegang pada satu prinsip yang jelas, iaitu setiap keluarga perniagaan menguruskan dua perkara serentak, iaitu keluarga dan perniagaannya. Dan teras kepada kedua-dua ini, BinaPavo meletakkan komunikasi sebagai faktor yang paling utama, kerana tanpanya, segala-galanya yang lain tidak mungkin berdiri.

Ketuk mana-mana bahagian rumah untuk melihat isinya

Dua disiplin yang berbeza

Setiap satu daripada dua perkara itu ada disiplin tadbir urusnya sendiri. Tadbir Urus Perniagaan (Business Governance) ialah proses dan struktur untuk mengarah perniagaan ke arah kemakmuran dan akauntabiliti, dengan matlamat akhir merealisasikan nilai pemegang saham jangka panjang sambil menjaga kepentingan pihak lain yang terlibat. Tadbir Urus Keluarga (Family Governance) pula ialah proses dan struktur yang menjaga identiti, keharmonian, dan kekayaan keluarga atau Family Wealth, iaitu mengekalkan perpaduan sambil memprofesionalkan pengurusan kekayaan dan mengurangkan risiko. Dalam dua-dua disiplin ini, struktur sebenarnya digerakkan oleh satu siri proses yang berbeza mengikut keperluan setiap keluarga, dan tanpa proses itu, struktur cuma tinggal rangka di atas kertas.

Itulah sebabnya setiap Tiang dalam rajah di atas terbahagi kepada dua zon, keluarga dan perniagaan, yang wujud bersama tetapi disusun berlainan. Menggabungkan kedua-dua disiplin tanpa sempadan yang jelas hanya mengundang kekeliruan, sebab apa yang baik untuk perniagaan belum tentu baik untuk keluarga, begitu juga sebaliknya. Jadi walaupun keduanya bernaung di bawah Bumbung yang sama dan berpijak di atas Tapak yang sama, setiap zon diberi ruangnya sendiri dengan sempadan yang nyata. Tetapi sempadan itu berliang, bukan tertutup, kerana komunikasi antara dua zon inilah yang memastikan keluarga dan perniagaan bergerak seiring.

Empat Tiang, satu kitaran hayat

Empat Tiang BinaPavo menyusuri keseluruhan kitaran hayat sebuah keluarga perniagaan, daripada membangunkan insannya, mewariskan kepada generasi seterusnya, menguruskan kekayaannya, sehinggalah memastikan semuanya lestari. Setiap Tiang berdiri sebagai satu bidang perkhidmatan yang tersendiri, namun saling bergantung antara satu sama lain.

Tiga lapisan, satu turutan

Empat Tiang tadi berdiri di atas tiga lapisan Tapak, dan susunannya mengikut keutamaan, yang paling bawah ialah yang paling penting. Tanpa komunikasi yang jelas dan jujur, kepaduan antara ahli keluarga tidak akan terbentuk. Dan tanpa kepaduan, kesinambungan merentas generasi tinggal angan-angan. Ketiga-tiga lapisan ini menyokong Tadbir Urus Keluarga dan Tadbir Urus Perniagaan sekali gus, cuma cara pelaksanaannya berbeza, kerana keperluan keluarga memang tidak sama dengan keperluan perniagaan.

Justeru, Tapak ini bukan senarai semak yang boleh diisi dalam sebarang turutan, tetapi satu rangkaian sebab dan akibat. Apabila komunikasi gagal, kepaduan dan kesinambungan turut gugur, dan segala yang ditegakkan oleh empat Tiang itu akhirnya lenyap dalam satu generasi.

Teras setiap keluarga ialah emosi

Untuk memahami mengapa komunikasi diletakkan sebagai lapisan paling bawah dan paling penting, kita perlu jujur tentang satu hakikat, iaitu di sebalik setiap keluarga perniagaan, yang sebenarnya digerakkan bukanlah carta organisasi atau penyata kewangan, tetapi emosi manusia. Kasih sayang, harapan, kekecewaan, cemburu, rasa terpinggir, dan rasa tidak dihargai, semuanya hidup di sebalik setiap mesyuarat keluarga dan setiap keputusan perniagaan.

Dan inilah yang menjadikannya rumit, iaitu semakin ramai ahli keluarga, semakin banyak emosi yang perlu diuruskan. Seorang anak menambah satu set perasaan. Apabila anak itu berkahwin, masuk pula menantu dengan latar belakang dan jangkaannya sendiri. Apabila cucu lahir dan generasi ketiga membesar, bilangan hubungan yang perlu dijaga bukan bertambah secara lurus, tetapi melonjak. Setiap ahli baharu membawa bersamanya sejarah, ketakutan, dan impian yang tersendiri, dan kesemuanya bertembung dalam ekosistem yang sama.

Emosi inilah perkara yang paling sukar diurus dalam keseluruhan ekosistem keluarga, jauh lebih sukar daripada menyusun struktur atau mengira pulangan pelaburan. Struktur boleh dilukis, harta boleh dihitung, tetapi perasaan manusia tidak boleh dipaksa atau diabaikan. Ia hanya boleh diuruskan melalui satu jalan, iaitu komunikasi yang jelas, jujur, dan berterusan. Tanpa saluran untuk meluahkan, mendengar, dan memahami, emosi yang terpendam akhirnya meletus menjadi konflik yang meruntuhkan apa sahaja yang dibina di atasnya. Itulah sebabnya komunikasi diletakkan di bawah sekali, kerana ia menanggung beban emosi seluruh keluarga.

Harmoni, bukan satu suara

Apabila komunikasi berjalan dengan baik, hasil yang dicari ialah keharmonian. Tetapi keharmonian di sini bukan bermakna semua ahli keluarga mesti sependapat tentang segala-galanya. Keluarga yang setiap suaranya seragam, yang tiada seorang pun berani membantah, sebenarnya bukan keluarga yang harmoni, tetapi keluarga yang dikuasai satu suara sahaja sementara yang lain memilih berdiam. Keharmonian yang sebenar bukanlah ketiadaan perbezaan, tetapi kemampuan menampung perbezaan itu tanpa berpecah.

Itulah sebabnya setiap ahli keluarga, sama ada terlibat secara langsung dalam perniagaan ataupun tidak, berhak untuk bersuara dan menyumbang pandangannya. Pendekatan tadbir urus keluarga dibina dari bawah ke atas, kerana keputusan yang dicapai tanpa mendengar semua pihak akhirnya tetap retak, apabila mereka yang terpinggir mula merasa tidak dihargai. Suara yang kelihatan kecil hari ini boleh menjadi punca perpecahan besar pada generasi berikutnya, sekiranya ia dibiarkan tanpa didengari.

Sudah tentu, apabila setiap orang diberi ruang bersuara, apa yang muncul pada mulanya ialah himpunan pendapat yang bercanggah dan kelihatan kusut. Keadaan ini bukan tanda kegagalan, malah ia memang dijangka. Di sinilah peranan sebenar tadbir urus keluarga, iaitu membimbing himpunan pendapat yang berselisih ini melalui satu proses yang teratur, sehingga ia bertemu pada satu titik muafakat. Muafakat ini tidak dicapai dengan memaksa persetujuan, tetapi dengan memberi setiap suara ruang untuk didengari, kemudian mencari titik pertemuan yang dapat diterima bersama.

Latihan yang sentiasa relevan

Model ini memberi perhatian besar kepada latihan. Tiang Pembangunan menyediakan program untuk ahli keluarga, dan juga latihan korporat untuk semua peringkat organisasi perniagaan. Latihan ini bukan acara sekali sahaja, sebaliknya sesuatu yang sentiasa relevan, kerana keperluan keluarga dan perniagaan sama-sama berubah mengikut masa, dan kedua-duanya perlu diurus secara profesional. Tanpa kemahiran yang sentiasa diperbaharui, kualiti tadbir urus akan ketinggalan daripada cabaran sebenar yang dihadapi keluarga dan perniagaannya.

Kerangka bertindak

Model BinaPavo ialah kerangka perkhidmatan yang praktikal lagi menyeluruh, dibangunkan untuk realiti keluarga perniagaan di Malaysia. Empat tiangnya meliputi keseluruhan kitaran hayat sesebuah keluarga, daripada pembangunan dan pewarisan sehingga kekayaan dan kelestarian, dan semuanya berdiri di atas Tapak komunikasi, kepaduan, serta kesinambungan.

Jika ada satu perkara yang ingin ditegaskan model ini, itulah komunikasi. Bagi BinaPavo, komunikasi ialah faktor paling utama dalam Tadbir Urus Keluarga mahupun Tadbir Urus Perniagaan, melebihi segala yang lain. Tanpa komunikasi yang jelas dan jujur, kepaduan tidak terbentuk, kesinambungan tidak terjamin, dan keempat-empat Tiang di atasnya akan runtuh berderai. Maka di sinilah setiap keluarga perniagaan wajar bermula, iaitu bukan dengan strategi, bukan dengan struktur, tetapi dengan satu perbualan yang benar.