Manifesto, Manusia & Hubungan

Kita sudah membina rumah strategi melalui Kerangka FON, dan memetakannya dengan Kerangka BinaPavo. Tetapi rumah bukan sekadar binaan. Yang menjadikannya rumah ialah orang di dalamnya, dan apa yang mereka pegang bersama. Di sinilah Bahagian Memelihara bermula, iaitu melihat nilai, manusia, dan hubungan yang menyatukan sebuah keluarga.

Daripada lima jenis modal yang membentuk kekayaan keluarga, atau Family Wealth, dua daripadanya menyentuh perkara yang sama, iaitu manusia. Modal Insan ialah manusia itu sendiri, dan Modal Sosial ialah ikatan antara mereka. Kedua-duanya hanya bermakna apabila diikat oleh satu perkara yang tidak boleh dibeli, iaitu nilai bersama yang dipersetujui. Jadi kita mulakan dengan perekat itu.

Perekat Yang Sebenar

Tiga jenis perekat, satu sahaja yang kekal

Tanya satu soalan yang jarang ditanya secara terus, iaitu apa sebenarnya yang mengikat keluarga anda menjadi satu? Bagi kebanyakan keluarga, jawapannya ialah perniagaan, atau wang. Kedua-duanya nyata, dan kedua-duanya kuat. Tetapi kedua-duanya juga hanyalah perekat sementara.

Perniagaan boleh dijual, ditutup, atau gagal. Apabila ia tiada, apakah yang tinggal untuk mengikat keluarga? Wang pula lebih rapuh lagi sebagai perekat, kerana ia lebih kerap membahagi daripada menyatukan, iaitu tentang siapa dapat berapa dan siapa menguruskan apa. Hanya ada satu perekat yang tidak boleh dijual, tidak akan habis, dan tidak membahagi, iaitu nilai bersama yang dipersetujui dan ditulis.

Itulah Manifesto Keluarga, iaitu Nilai Keluarga (Family Values) yang diangkat daripada perbualan lisan menjadi sebuah dokumen hidup. Ia menyatakan apa yang keluarga ini percaya, bagaimana ia mahu bertindak, dan ke mana ia hendak menuju bersama. Bukan satu kontrak undang-undang yang kaku, tetapi satu perjanjian moral yang menjadi rujukan apabila keputusan sukar terpaksa dibuat.

Dua Modal Yang Manusiawi

Manusia, dan ikatan antara mereka

Setelah nilai dipegang bersama, barulah dua modal yang paling rapat dengan manusia ini mula bermakna. Kedua-duanya tentang manusia, tetapi dari sudut yang berbeza.

Modal Insan

Wang boleh dikira, manusia tidak

Daripada semua perkara yang dijaga sebuah keluarga, Modal Insan ialah yang paling kerap diabaikan. Mudah untuk keluarga menumpukan segala perhatian pada harta, kerana harta boleh dikira, dilihat, dan dilaporkan dalam helaian Excel. Manusia tidak.

Tetapi di sinilah ironinya. Apabila Family Wealth sesebuah keluarga runtuh, ia jarang berpunca daripada kehabisan wang. Lebih kerap, ia berpunca daripada keruntuhan hubungan, iaitu adik-beradik yang bertelagah dan kepercayaan yang terhakis. Hanya kira-kira 12% perniagaan keluarga bertahan sehingga generasi ketiga, dan kegagalan itu biasanya bukan kerana Modal Kewangan habis, tetapi kerana Modal Insan dibiarkan reput.

Menjaga Modal Insan bermula dengan menyediakan generasi muda, bukan sekadar mewariskan harta kepada mereka. Ia melibatkan mendidik mereka memahami tanggungjawab, melatih minda penjaga amanah jangka panjang, dan memberi ruang untuk mereka matang sebelum memegang amanah yang besar.

Tetapi Modal Insan sebuah keluarga tidak terhad kepada ahli keluarga sahaja. Pada satu tahap, keluarga akan membawa masuk orang luar yang berbakat, iaitu para profesional yang digajikan untuk menguruskan hal ehwal keluarga dan perniagaannya. Jadi Modal Insan ada dua sisi, iaitu yang dalaman berupa ahli keluarga sendiri, dan yang luaran berupa bakat yang diupah untuk menjalankan tugas tertentu. Merekalah yang menjalankan pejabat dari hari ke hari.

Manusia Yang Menjalankan Pejabat

Lima peranan teras

Modal Insan bukan sahaja tentang ahli keluarga, tetapi juga tentang manusia yang dipercayai untuk menjalankan pejabat itu sendiri. Sebuah Family Office memerlukan rangkaian peranan, dan pada fasa awal atau dalam pejabat yang kecil, banyak peranan ini akan digabungkan, contohnya seorang ketua eksekutif merangkap ketua pelaburan. Itu wajar, asalkan setiap fungsi difahami supaya tiada tanggungjawab yang tercicir.

Lebih Daripada Kemahiran Teknikal

Kuat lagi amanah

Tetapi kemahiran teknikal hanyalah separuh cerita. Yang lebih sukar dicari ialah kesesuaian dengan keluarga, atau family fit, iaitu sifat tak ketara yang menentukan sama ada seseorang benar-benar berjaya dalam persekitaran keluarga. Ada enam sifat yang kerap menjadi penentu.

Soal pampasan pula satu hakikat yang perlu diterima, iaitu Family Office bersaing terus dengan industri kewangan yang lebih besar dan lebih menguntungkan untuk bakat yang sama. Maka pakejnya lazim menggabungkan gaji setanding pasaran, insentif tahunan berasaskan objektif yang dipersetujui awal, bonus budi bicara, manfaat bukan tunai termasuk takaful perubatan, dan pelan insentif jangka panjang yang memberi pegawai kepentingan dalam pertumbuhan yang mereka bina.

Dua sifat dalam ayat ini, iaitu kuat dan amanah, sebenarnya ringkasan paling padat bagi keseluruhan perbincangan bakat tadi. Kuat ialah kompetensi, iaitu keupayaan menyiapkan kerja. Amanah ialah ketegakan moral, budi bicara, dan kesetiaan. Kerangka moden menyebutnya kemahiran teknikal dan kesesuaian keluarga; al-Quran meringkaskannya dalam dua perkataan sahaja. Dan prinsip merit, bukan pertalian, dalam pengambilan itu sendiri ialah pelaksanaan amanah, iaitu meletakkan tanggungjawab pada yang paling layak memikulnya.

Tentang pampasan pula, Rasulullah ﷺ memerintahkan supaya diberikan kepada pekerja upahnya sebelum kering peluhnya, sebagaimana diriwayatkan Ibn Majah. Hak pekerja ditunaikan dengan adil dan segera. Dalam konteks Family Office, semangat yang sama menuntut pakej yang setimpal, insentif yang telus, dan janji yang ditunaikan, kerana pegawai yang diamanahkan menjaga harta keluarga berhak terlebih dahulu merasai keadilan keluarga itu.

Modal Sosial

Aset yang tidak kelihatan dalam kunci kira-kira

Jika Modal Insan ialah manusia, Modal Sosial ialah ikatan antara mereka. Ia tidak muncul dalam mana-mana penyata kewangan, tetapi ialah antara aset paling berharga yang dimiliki sebuah keluarga. Modal Sosial dibina daripada hubungan yang sihat antara adik-beradik dan cabang, kepercayaan yang dipupuk selama bertahun-tahun, dan kebiasaan keluarga untuk terus bercakap, terutamanya apabila timbul perselisihan.

Inilah sebabnya memelihara silaturahim bukan sekadar adab, tetapi satu pelaburan strategik dalam Family Wealth. Keluarga yang ahlinya masih bercakap, masih duduk semeja, dan masih saling mempercayai, jauh lebih berdaya tahan berbanding keluarga yang kaya tetapi berpecah.

Seperti Modal Insan, Modal Sosial juga mempunyai dua wajah. Yang dalaman ialah hubungan sesama ahli keluarga, iaitu bagaimana mereka berkomunikasi dengan baik dan bergerak sebagai satu pasukan untuk mencapai sinergi. Yang luaran pula ialah jaringan keluarga melampaui sempadannya sendiri, iaitu hubungan dengan institusi yang menyokong pejabat, dengan Family Office lain, dan dengan masyarakat melalui kerja kebajikan, terutamanya bagi keluarga yang menubuhkan Wakaf Khairi. Bahagian berikut menyusuri wajah luaran itu satu demi satu.

Ekosistem Di Sekeliling Pejabat

Tiada yang lengkap bersendirian

Jika Modal Sosial dalaman ialah hubungan dalam keluarga, ada satu lapisan luaran yang sama pentingnya, iaitu hubungan keluarga dengan institusi di sekelilingnya. Tiada Family Office yang lengkap bersendirian. Di sekelilingnya berdiri satu ekosistem rakan luaran yang mengisi jurang keupayaan keluarga, dan keupayaan membina serta menjaga hubungan dengan mereka itu sendiri ialah sebahagian daripada Modal Sosial.

Tetapi setiap kali sesuatu didelegasikan, satu risiko klasik turut hadir, iaitu masalah principal dan agen. Kepentingan pihak yang dilantik tidak semestinya sejajar sepenuhnya dengan keluarga, contohnya insentif berasaskan jumlah transaksi yang menggalakkan urus niaga berlebihan, atau jurang pengetahuan yang menjadikan keluarga terlalu bergantung pada cadangan yang tidak difahaminya. Penawarnya ialah proses pemilihan yang berstruktur, iaitu kenal pasti keperluan, tetapkan kriteria, nilai beberapa cadangan, semak rujukan, dan jalankan usaha wajar sebelum melantik.

Dan satu amaran yang jarang disebut. Ramai keluarga terfikir untuk mengajak pegawai bank yang mereka percayai menyertai Family Office mereka. Tetapi prestasi seorang pakar, sebahagiannya, didorong oleh rangkaian, alat, dan analitik institusi di belakangnya. Mengeluarkannya daripada persekitaran itu bermakna memotong sebahagian faktor yang memacu prestasinya selama ini. Berbaik dengan institusi tidak semestinya bermaksud menarik individu keluar daripadanya.

Jaringan Sesama Family Office

Dua ekosistem yang bertemu

Ada satu bentuk Modal Sosial luaran yang sering terlepas pandang, iaitu hubungan sesama Family Office sendiri. Setiap Family Office membina ekosistemnya tersendiri, iaitu rangkaian penasihat, rakan, dan institusi yang mengelilinginya. Apabila satu Family Office berhubung dengan Family Office yang lain, dua ekosistem bertemu, dan pertemuan itu membuka kemungkinan yang tidak pernah dijangka oleh mana-mana pihak secara bersendirian.

Jaringan sesama mereka yang memahami perjalanan yang sama, iaitu mengurus kekayaan keluarga merentas generasi, ialah antara bentuk Modal Sosial yang paling kurang dimanfaatkan, tetapi paling berpotensi. Daripada peluang pelaburan bersama, perkongsian akses kepada penasihat terbaik, hingga pertukaran pengalaman menguruskan cabaran keluarga yang serupa, dua ekosistem yang bergabung mampu meneroka ruang yang jauh lebih luas daripada apa yang mampu dicapai sendirian.

Apabila Modal Sosial Mengalir Keluar

Daripada mewarisi kepada memberi

Pada satu tahap, Modal Sosial sebuah keluarga mula bergerak keluar daripada lingkungan keluarga itu sendiri. Di sinilah berlakunya satu peralihan penting dalam cara keluarga memandang kekayaannya, iaitu daripada sekadar mewarisi dan memelihara, kepada memberi dan menyumbang secara berstruktur. Reputasi yang terbina daripada sumbangan itu pula ialah Modal Reputasi, iaitu modal yang melengkapkan keseluruhannya.

Bagi keluarga Muslim, kemuncak peralihan ini ialah Wakaf Korporat, iaitu apabila sebahagian Family Wealth diabadikan sebagai aset yang manfaatnya mengalir berterusan kepada masyarakat, jauh melampaui hayat seorang individu. Ia bukan langkah pertama, tetapi langkah yang menjadi munasabah apabila perancangan kewangan isi rumah sudah kukuh, dan modal-modal lain sudah terbina dengan teguh.

Itulah sisi dalaman rumah ini, iaitu nilainya, manusianya, hubungannya, dan akhirnya sumbangan yang mengalir keluar kepada masyarakat. Tetapi rumah ini, dan keluarga di dalamnya, tidak kekal sama. Ia sentiasa berubah dan berkembang, dan itulah yang kita lihat seterusnya.

Seterusnya, kita lihat rumah ini sebagai sesuatu yang sentiasa berubah, iaitu pelbagai bentuk Family Office, dan bagaimana ia berevolusi serta menuntut pembelajaran yang berterusan.